W dzisiejszym artykule skupię się na terapii ręki.
Wyjaśnię:
* czym jest terapia ręki,
* dla kogo jest ona przeznaczona,
* co usprawnia i jakich efektów możemy się po niej spodziewać.
Każdy rodzic, a nawet każdy z nas, ma prawo do omylności i niewiedzy. Dlatego jako
specjalista w swojej dziedzinie chciałabym w łatwy i prosty sposób przybliżyć ww. zagadnienie.
Zacznę od tego, czym jest terapia ręki.
Terapia ręki rozumiana jest przez społeczeństwo jako korygowanie nieczytelnego pisma, co nie jest do końca prawdą, gdyż ta czynność powinna być ostatnim elementem terapii.
Pomyślicie pewnie: „no ale jak to, skoro nie tylko do pisania, to do czego”?!
Za chwilę Wam to wyjaśnię, ale zanim o tym, to musimy przypomnieć sobie lekcję biologii, która nieco pomoże nam dokładnie zrozumieć, o co w terapii ręki chodzi ☺
Ręce są częścią ciała o niebywałych zdolnościach ruchowo-chwytnych.
W codziennym życiu ułatwią nam komunikację i poznanie otaczającego świata. Ich działanie wiąże się z niezwykłą precyzją, szybkością, a także siłą. Obszar kory
mózgowej odpowiedzialny za ruchy całej kończyny górnej, a szczególnie dłoni,
kciuka i palców, zajmuje bardzo dużą powierzchnię w stosunku do pozostałych jej
obszarów odpowiedzialnych za ruchy innych części ciała (Smart Hand Model, 2017).
Każdego dnia np. podczas zakupów, prania, zapinania/odpinania guzików, pisania,
układania klocków, i wielu innych czynności wykorzystujemy różne rodzaje
chwytów. Ważne jest, aby od najmłodszych lat je rozwijać i usprawniać, co pozwoli
w przyszłości uniknąć podejmowania terapii. To dowód na to, że ręka ma ogromne znaczenie w naszym życiu.
Terapia ręki powstała w odpowiedzi na potrzebę usprawniania małej motoryki, czyli precyzyjnych ruchów dłoni i palców, mająca na celu zaangażowanie całej kończyny
górnej w wykonywanie różnorodnych zadań poprawiających jej funkcjonowanie
i doskonalenie, w tym przygotowanie do pisania.
Ważne jest, aby rodzice szczególną uwagę zwracali na pierwsze dziecięce próby
rysowania, ponieważ tylko prawidłowy chwyt gwarantuje optymalne użycie
i wykorzystanie siły potrzebnej do spokojnego, skoordynowanego pisania.
W jaki sposób rozpoznać prawidłowy chwyt u dziecka?
Poniżej wymienię podstawowe chwyty, które pojawiają się w konkretnym okresie
życia każdego z nas:
– odruchowe chwytanie ( do 4 miesiąca życia)
– chwyt łokciowo – dłoniowy (4 – 5 miesiąc życia)
– chwyt dłoniowo – pierwotny (5 – 6 miesiąc życia)
– chwyt dłoniowo – promieniowy (6 – 7 miesiąc życia)
– chwyt grabiący (7 – 8 miesiąc życia)
– chwyt promieniowo – palcowy (8 – 9 miesiąc życia)
– chwyt nożycowy (8 – 9 miesiąc życia)
– chwyt pęsetowy pierwotny (8 – 9 miesiąc życia)
* Wyizolowany ruch palca wskazującego, który wraz z kciukiem daje początek
wyizolowanym ruchom dłoni, odgrywają tym samym znaczącą rolę w kolejnych
etapach rozwoju chwytania.
– chwyt potrójny szczękowy (10 – 12 miesiąc życia), jest on ściśle związany
– z rozwojem chwytu pisarskiego
– chwyt pęsetowy (10 – 12 miesiąc życia)
* Mała wskazówka:
Jeżeli chcesz sprawdzić, czy u Twojego szkolnego dziecka prawidłowo się rozwijał,
wsuń kartkę papieru pomiędzy opuszkę kciuka a palca wskazującego. Wyciągnięcie
kartki jest niemożliwe, gdy chwyt jest prawidłowy.
– doskonały chwyt pęsetowy (10 – 12 miesiąc życia)
Dzieci, u których zauważono nadmierne trudności pisarskie najczęściej przy tym
przyjmują nieprawidłową postawę siedzącą.
Co może nas zaniepokoić?
– przechylenie głowy w bok,
– nadmierne zginanie kręgosłupa,
– pochylanie nad stołem,
– nie stawianie stóp pod kątem 90*, tylko zaczepiane o krzesło lub wyprostowane
(Smart Hand Model, 2017).
Nasuwa się zatem kolejne pytanie „a co ma do pisania prawidłowa postawa?”
Pamiętacie wspomnianą lekcję biologii?
To właśnie:
zaburzenia napięcia w obrębie kończyny górnej (wzmożone lub obniżone napięcie),
- nieprawidłowa postawa ciała,
– zaburzenia koordynacji wzrokowo – ruchowej
– problemy z koordynacją ruchową
– opóźnienie rozwoju mowy (Podręcznik Terapeuty Ręki ©)
– zaburzenia orientacji przestrzennej
-zaburzenia w rozwoju lateralizacji
Te wszystkie czynniki mają ogromny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie naszych rąk.
To jak elementy domina – jeśli jedno nie działa tak, jak powinno, to reszta ulega
zakłóceniu.
Skutkiem w naszym przypadku będzie nie tylko „brzydkie pismo” – problemy
grafomotoryczne, ale także:
- problemy z czytaniem,
- rozumienie przeczytanego tekstu
- problemy z wykonywaniem codziennych czynności (picie z kubka, zapinanie
guzików),
- problemy w zabawach manipulacyjnych (układanie małych przedmiotów, lepienie
z plasteliny)
- nieporadne korzystanie z nożyczek
- zaburzona lateralizacja (leworęczność, oburęczność),
- niechęć do podejmowania samodzielnych decyzji,
– obniżona samoocena,
– niechęć do podejmowania czynności manualnych
– wydłużony czas wykonywania pewnych czynności
– występowanie synkinezji, czyli zbędne, dodatkowe ruchy z punktu widzenia celu i
efektu wykonywanej czynności np. podczas pisania wspomaganie się ruchami nóg,
tułowia, szyi czy języka, a w trudniejszych przypadkach może pojawić się problem w
rysowaniu figur geometrycznych.
– zaburzenie napięcia mięśniowego (tonusu), czyli zbyt mocne lub zbyt słabe
naciskanie na narzędzie pisarskie, czego rezultatem są nierówne linie, łuki i kąty liter
podczas pisania, przy zbyt mocnym nacisku rozrywa kart.
W terapii ręki terapeuta powinien wyznaczyć cele:
W pierwszej kolejności powinien zostać określony cel główny (ogólny), do którego
zalicza się:
– samoobsługa
– komunikacja
– umiejętności szkolne
– zabawa
Kolejnym etapem jest wyznaczenie celu wiodącego, który ma za zadanie
określenie kompetencji, umiejętności jakie powinny zostać osiągnięte po skończonej
terapii.
Ostatnim etapem jest wyznaczenie celu szczegółowego, czyli wskazanie
konkretnych zadań.
Przykładowe cele szczegółowe:
• usprawnianie precyzyjnych ruchów dłoni i palców;
• dostarczania wrażeń dotykowych;
• poprawę umiejętności poprawnego chwytu;
• doskonalenie pisania;
• praca nad koordynacją pomiędzy dłońmi;
• wyuczenie zdolności skupienia uwagi, patrzenia;
• wzmacnianie koncentracji;
• poprawę koordynacji wzrokowo- słuchowo- ruchowej;
• wspomaganie utrzymania prawidłowej postawy.
Planując terapię mającą na celu np. poprawę stabilizacji posturalnej, czyli
stabilizacji obręczy barkowej, należy tak zaaranżować aktywności, aby jednocześnie
realizowane były cele wyznaczone w innym obszarze (np. percepcji wzrokowej lub
manipulacji) (SMH, 2017).
Każda terapia powinna składać się z następujących etapów:
1. Powitanie
2. Ćwiczenia mięśni brzucha i grzbietu
3. Ćw. rozmachowe/rozruchowe
4. Ćw. manualne
5. Ćw. manipulacyjne
6. Rozluźnienie
7. Pożegnanie
Terapeuta powinien pamiętać, że stymulacja czucia głębokiego jest na każdym
z wymienionych etapów.
✓ Podczas całego procesu przeprowadzania terapii ręki należy pamiętać, iż
celem NIE jest poprawa usprawnienia jednej zaburzonej sfery lecz poprawa
funkcjonowania dziecka.
Dawkowanie coraz bardziej skomplikowanych ćwiczeń, oczywiście na miarę jego
możliwości – dajemy mu tym samym satysfakcję z pokonanych trudności.
Należy jednak mieć na uwadze, że ćwiczenia dobierane są zgodnie
z indywidualnymi potrzebami oraz sprawnościami każdego dziecka.
Dzięki starannie dobranym ćwiczeniom i masażom zwiększamy:
• sprawność ruchową całej kończyny górnej,
• sprawność manipulacyjną dłoni,
• umiejętność chwytu,
• koordynację pomiędzy dłońmi
W efekcie daje, to dużą niezależność w czynnościach codziennej samoobsługi.
Mam nadzieję, że udało mi się w łatwy sposób przybliżyć Ci to, czym jest terapia
ręki, na co ma wpływ, a także na co należy zwrócić szczególną uwagę podczas
codziennych czynności dziecka.
Tworząc artykuł korzystałam z:
– książki „Smart Hand Model. Diagnoza i terapia ręki u dzieci”, której autorkami są
Klaudia Piotrowska – Madej i Agnieszka Żychowicz;
– Podręcznika Terapeuty Ręki© ProCentrum
